Przedterminowe wybory w Serbii: Aleksandar Vučić walczy o utrzymanie władzy po 14 latach

Głosowanie nad ponad 14-letnimi rządami SNS

Serbowie wybierają nowy parlament w niedzielę 25 października. Wynik głosowania zdecyduje o tym, kto przejmie władzę. Lokale wyborcze są otwarte od 07:00 do 20:00 czasu lokalnego. Wstępne oficjalne wyniki spodziewane są późnym wieczorem 25 października lub wczesnym rankiem 26 października. Serbska Partia Postępowa (SNS) Aleksandara Vučicia przewodzi koalicji Serbia Zjednoczona i stara się przedłużyć swoje ponad 14-letnie rządy. Vučić zrezygnował z funkcji prezydenta we wrześniu, na kilka miesięcy przed końcem konstytucyjnej kadencji, i kandyduje na stanowisko premiera. Lista Studencka, pozbawiona lidera grupa kandydatów wspieranych przez studentów, wystawiła 250 osób i chce zakończyć dotychczasowy system rządów.

Od zawalenia dachu w Nowym Sadzie na ulice

Ruch protestacyjny rozpoczął się w listopadzie 2024 roku, po tym jak dach nowo wyremontowanego dworca kolejowego w Nowym Sadzie zawalił się, zabijając 16 osób. Tragedię powszechnie przypisano korupcji, co wywołało jedne z największych protestów w Serbii od czasu upadku Slobodana Miloševicia w 2000 roku. Żądania przejrzystego śledztwa przekształciły się z czasem w wezwania do przedterminowych wyborów. W czwartek 22 października Archiwum Zgromadzeń Publicznych oszacowało, że w wiecu Listy Studenckiej w Belgradzie, który zakończył się na placu Slavija, wzięło udział około 150 000 osób. Vučić przemawiał na konkurencyjnym wiecu, w którym według doniesień medialnych uczestniczyło około 10 000 osób w hali sportowej w Nowym Belgradzie. Wzywał zwolenników do wyciągnięcia ręki do drugiej strony, oskarżając jednocześnie przeciwników o próbę zniszczenia państwa. Jugoslav Gašić, profesor uniwersytecki i jeden z 250 kandydatów, powiedział zgromadzonym:

Kończymy z 14 latami upokorzeń, chaosu i zdrady oraz z dziesięcioleciami przedkładania interesów osobistych i partyjnych nad wasze.

Wiec zakończył się zejściem kandydatów do tłumu z konstytucją Serbii w rękach, a następnie odtańczeniem tradycyjnego tańca ludowego wraz ze zwolennikami.

Sondaże, obserwatorzy i spór o uczciwość

Badania opinii publicznej są nieliczne i wykazują duże rozbieżności. Think tank NSPM wskazuje na 44,5% poparcia dla Listy Studenckiej wobec 42,7% dla listy Vučicia. Z kolei wrześniowy sondaż Faktor Plus, uważany za bliski władzom, daje rządzącej koalicji 48,6%, a studentom 37,1%.

Dwudziestu czterech serbskich organizacji pozarządowych stwierdziło, po udokumentowaniu braków strukturalnych, że warunki wolnych i uczciwych wyborów nie zostały spełnione. Grupy społeczeństwa obywatelskiego zgłaszały również przypadki zastraszania, aresztowań, ataków oraz nadużywania zasobów publicznych podczas kampanii. Rumuński dziennik Adevarul poinformował, że zwolennicy SNS zaatakowali kilka osób podczas protestu w Užicach, a obserwator z Agencji Antykorupcyjnej został pobity w Belgradzie podczas dokumentowania działań kampanijnych. Studenci planują nadzorować głosowanie za pomocą sieci wolontariuszy, obok tradycyjnie obecnych obserwatorów międzynarodowych.

Co oznacza wynik wyborów

Nebojša Vladisavljević, politolog z Uniwersytetu w Belgradzie, opisał w rozmowie z BIRN te wybory jako pierwsze od dawna, w których wynik jest całkowicie niepewny. Tradycyjne partie opozycyjne straciły poparcie, a niektóre ryzykują nieprzekroczeniem 3-procentowego progu wyborczego, jak podaje Adevarul. The New York Times porównuje tę rywalizację do wyborów prezydenckich z 2000 roku, które Slobodan Milošević przegrał niewielką różnicą głosów. Głosowanie odbywa się sześć miesięcy po tym, jak węgierscy wyborcy odrzucili Viktora Orbána, bliskiego sojusznika Vučicia, który podobnie jak on promował populistyczną politykę nacjonalistyczną.