Gminy w Nadrenii Północnej-Westfalii rozważają skargi konstytucyjne w sprawie finansowania opieki całodziennej w szkołach

Wdrożenie w szkołach podstawowych

Po zakończeniu sześciotygodniowych wakacji Nadrenia Północna-Westfalia staje przed pierwszym sprawdzianem nowego ogólnoniemieckiego wymogu zapewnienia opieki całodziennej w szkołach podstawowych. Ogólnokrajowe prawo weszło w życie 1 sierpnia 2026 r. i gwarantuje rodzicom pierwszoklasistów ustawowe prawo do 40 godzin opieki tygodniowo, wliczając w to czas zajęć dydaktycznych. Uprawnienie to będzie stopniowo rozszerzane na kolejne roczniki. Udział w programie pozostaje dla rodzin dobrowolny. Gminy, organizacje opiekuńcze oraz związki zawodowe nauczycieli wyrażają wątpliwości, czy dostępny personel, przestrzeń i wyposażenie wystarczą do zapewnienia realnej oferty edukacyjnej, a nie tylko podstawowej opieki.

Brak państwowych standardów jakości

Kluczowym punktem spornym jest brak wiążących standardów pedagogicznych na poziomie kraju związkowego. Koalicja CDU i Zielonych zobowiązała się w umowie koalicyjnej do wprowadzenia ustawy wdrożeniowej. Opozycyjna SPD zauważa, że mimo zbliżającego się końca kadencji w kwietniu 2027 r., projekt ustawy nie powstał. Organizacje charytatywne zrzeszone w Freie Wohlfahrtspflege, reprezentujące około 80% dostawców opieki w regionie, domagają się uregulowania kwestii liczby dzieci w grupach, wymogów lokalowych oraz stabilnego finansowania. Podobne obawy zgłosił związek gmin Städtetag NRW.

Aby opieka całodzienna w szkołach odniosła sukces, potrzebujemy wystarczającej liczby wykwalifikowanego personelu, odpowiednich pomieszczeń, niezawodnego finansowania i jasnego podziału odpowiedzialności.

Spory o finansowanie i środki z budżetu kraju

Władze kraju związkowego zwiększyły nakłady na programy opieki całodziennej. Według ministerstwa edukacji, roczne finansowanie wzrosło w 2026 r. o ponad 93 mln euro, osiągając poziom około 983 mln euro. Władze lokalne i organizacje opiekuńcze argumentują, że środki te nie pokrywają rzeczywistych kosztów ponoszonych przez gminy. Ponieważ prawo federalne nie może bezpośrednio nakładać zadań na administrację gminną, samorządowcy wskazują na lukę prawną, w której to gminy ponoszą ciężar finansowy bez pełnego wsparcia ustawowego ze strony kraju związkowego.

Gminy podejmują kroki prawne

W odpowiedzi na nierozwiązaną strukturę finansowania, samorządy w całym kraju rozważają wniesienie skargi konstytucyjnej. Städtetag NRW oraz Związek Miast i Gmin koordynują działania z miastami członkowskimi. Wiosną 2026 r. 15 gmin złożyło pozwy o ustalenie w Sądzie Administracyjnym w Düsseldorfie. Choć sąd zasugerował, że sprawa ma charakter konstytucyjny, a nie administracyjny, miasta takie jak Düsseldorf i Krefeld zamierzają kontynuować spór prawny. Sąd wskazał, że orzeczenia w pozostałych sprawach mogą zapaść pod koniec 2026 r.

Dyrektor miasta Krefeld, Markus Schön, stwierdził, że wstępne uzasadnienie sądu administracyjnego jest nieprzekonujące i argumentował, że kwestia delegowania zadań pozostaje zagadnieniem prawa administracyjnego. Schön wyraził rozczarowanie, że kraj związkowy przerzucił ciężar finansowania na borykające się z problemami budżetowymi gminy.