Rządy Rzymu zmieniły pulę genową Półwyspu Iberyjskiego bardziej niż późniejsze migracje

Badanie 243 starożytnych genomów

Badanie opublikowane 21 października 2026 r. w czasopiśmie „Cell” analizuje 243 starożytne genomy z 31 stanowisk archeologicznych na Półwyspie Iberyjskim, obejmujące okres od I do VIII wieku. Badania prowadzi Instytut Biologii Ewolucyjnej (IBE, CSIC-UPF) przy udziale IPHES-CERCA, Muzeum Nauk Przyrodniczych w Barcelonie, Uniwersytetu Harvarda oraz Uniwersytetu Kraju Basków (EHU). Naukowcy wyekstrahowali DNA z kości i zębów, porównali warianty genetyczne z tymi występującymi u starożytnych populacji z innych regionów oraz przeprowadzili 35 nowych datowań radiowęglowych, aby uściślić wiek niektórych szczątków. Zespół opisuje to jako pierwszą systematyczną analizę genetyczną populacji półwyspu na taką skalę w tym przedziale czasowym.

Rzym przekształcił pulę genową

Przed ekspansją rzymską populacje epoki żelaza były genetycznie stosunkowo jednorodne. Od I do IV wieku genomy wykazują znacznie większą różnorodność, z istotnym udziałem pochodzenia ze wschodniego basenu Morza Śródziemnego i Afryki Północnej. Spośród 66 osób z epoki cesarstwa 55, czyli 83%, posiadało pewne cechy genetyczne powiązane ze wschodnim basenem Morza Śródziemnego, zwłaszcza z Anatolią w dzisiejszej Turcji. Ślad powiązany z Włochami był znacznie mniejszy; tylko 8 z 269 osób z okresu rzymskiego i późnoantycznego posiadało pochodzenie związane z Włochami lub centralnym basenem Morza Śródziemnego. Badanie nie wyciąga wniosku, że przybyło tylko ośmiu Włochów, ani że pozostałe osoby migrowały bezpośrednio z Włoch.

Późniejsze migracje pozostawiły mniejszy ślad

Po okresie rzymskim grupy migrantów odpowiadały za 12–22% puli genowej, w zależności od regionu i kontekstu społecznego. Autorzy konkludują, że wielkim zmianom politycznym i kulturowym nie zawsze towarzyszyły zmiany demograficzne tej samej skali. Od V wieku przybywali Swebowie, Wandalowie, Alanowie i Wizygoci, którzy przekształcili struktury władzy, język i kulturę, ale nie zastąpili rodzimej populacji. Współautor badania Carles Lalueza-Fox, obecnie dyrektor Muzeum Nauk Przyrodniczych w Barcelonie, podsumował wpływ Rzymu w następujący sposób:

Nasze dane pokazują, że romanizacja przyniosła również istotną transformację demograficzną, łącząc lokalne populacje z ruchami ludności z całego basenu Morza Śródziemnego.

Dodał, że potrzebne są przyszłe badania nad genomami średniowiecznymi i późnośredniowiecznymi, aby połączyć starożytnych mieszkańców z dzisiejszymi populacjami.

Dwoje rodzeństwa w odległości 725 km

Dwoje rodzeństwa pochowano w odległości około 725 km od siebie. Jedno spoczęło w Augusta Emerita, dzisiejszej Méridzie, a drugie w Ildum, dawnej stacji postojowej przy Vía Augusta w prowincji Castellón. Oboje mieli całkowicie środkowoeuropejskie pochodzenie, a naukowcy opisują ich jako imigrantów w pierwszym pokoleniu. Bogactwo ich grobów oraz sąsiednich pochówków wskazuje na wysoki status społeczny. ABC donosi, że pochówek w Méridzie znajduje się obok dziewięciu grobowców kobiet z V wieku, przedstawionych w 2021 r. jako swebskie księżniczki z Méridy, które mogły należeć do świty króla Rechili. Lalueza stwierdził, że naukowcy nie wiedzą, kim było rodzeństwo ani dlaczego zostali pochowani tak daleko od siebie, sugerując, że mogą oni reprezentować nieznany rozdział ekspansji swebskiej.

Inne powiązania rodzinne

Genomy ujawniły również więzi rodzinne na kilku stanowiskach. W Els Masos w Cambrils (Tarragona) zidentyfikowano matkę, ojca i ich córkę. W La Mineta dwie osoby okazały się rodzeństwem, a w Castellets dwie osoby dzielą relację pierwszego stopnia, zgodną z relacją rodzic-dziecko. W Cova Simanya w Barcelonie trzy osoby datowane na okres między IV a V wiekiem pochodziły z górnych poziomów jaskini, która według zespołu służyła jako miejsce pochówku.