Andrzej Poczobut wraca na Białoruś cztery miesiące po zwolnieniu z kolonii karnej

Przekroczenie granicy w Grodnie

We wtorek 8 września 2026 r. rano polsko-białoruski dziennikarz i działacz Andrzej Poczobut przekroczył polsko-białoruską granicę przez przejście w Bobrownikach w województwie podlaskim. W towarzystwie córki Jany Poczobut udał się w stronę swoich rodzinnych stron, planując przystanki w miejscu urodzenia, Brzostowicy Wielkiej, przed dotarciem do Grodna. Krótko po godzinie 14:00 czasu polskiego opublikował w mediach społecznościowych zdjęcie na tle mostu w Grodnie z podpisem „Nad Niemnem”. Premier Donald Tusk oraz minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski osobiście apelowali do Poczobuta, aby pozostał w Polsce, jednak on nalegał na powrót do swojego rodzinnego miasta.

Warunki zwolnienia i decyzja o powrocie

Poczobut spędził ponad pięć lat w areszcie po aresztowaniu w marcu 2021 r., w tym odbywał ośmioletni wyrok w kolonii karnej o zaostrzonym rygorze, wydany w lutym 2023 r. za rzekome podżeganie do nienawiści i działania na szkodę bezpieczeństwa narodowego. Został zwolniony 28 kwietnia 2026 r. w ramach wielostronnej wymiany więźniów koordynowanej ze Stanami Zjednoczonymi, Mołdawią i Rumunią, w której Polska wydała rosyjskiego historyka Aleksandra Butiagina. Bartosz Wieliński z „Gazety Wyborczej” podał, że Poczobut podczas negocjacji nalegał, iż nie opuści więzienia, jeśli władze białoruskie nie pozwolą mu na powrót na Białoruś, co przedstawiciel Aleksandra Łukaszenki potwierdził na granicy, wręczając mu ważny paszport. Przed powrotem we wtorek Poczobut wyjaśnił swoje powody „Gazecie Wyborczej”.

Znalazłem się w sytuacji, której każdy by się bał. I ja się boję. Ale w życiu nie należy kierować się strachem.

Plan pobytu na Białorusi i harmonogram podróży

Poczobut zapowiedział, że jego wizyta na Białorusi potrwa około tygodnia. Jego plan obejmuje odwiedzenie grobów rodzinnych, spotkanie z rodzicami oraz rozmowy z lokalnymi działaczami Związku Polaków na Białorusi (ZPB). Rada Naczelna ZPB zebrała się w sobotę w Białymstoku i zdecydowała o przełożeniu krajowego zjazdu z połowy września 2026 r. na marzec 2027 r. z powodu trwających ryzyk prawnych i bezpieczeństwa. Mimo przełożenia zjazdu Poczobut utrzymał swój harmonogram podróży, aby bezpośrednio wesprzeć członków polskiej mniejszości. Po zakończeniu pobytu na Białorusi planuje udać się do Stanów Zjednoczonych i Kanady na spotkania z politykami oraz organizacjami polonijnymi, a następnie wrócić do Polski, aby dokończyć książkę opisującą jego doświadczenia więzienne.

Ostrzeżenia opozycji i ocena dyplomatyczna

Powrót wywołał natychmiastową ostrożność wśród przebywających na emigracji przedstawicieli białoruskiej opozycji, którzy podkreślili, że ogólne warunki w kraju nie uległy poprawie. Swiatłana Cichanouska wezwała innych uchodźców politycznych do unikania powrotów do kraju.

Bardzo się cieszę, że Andrzej jest teraz na Białorusi i może być w domu. Jednak ważne jest, aby nie wyciągać wniosku, że sytuacja w kraju zmieniła się dla wszystkich. Dla osób zagrożonych prześladowaniami powrót może nadal być niebezpieczny.

Jej doradca Franak Wiaczorka określił wizytę jako pozytywny precedens, ale powtórzył, że osoby zagrożone aresztowaniem muszą powstrzymać się od podróży na Białoruś. Były polski ambasador na Białorusi Mariusz Maszkiewicz zasugerował, że amerykańskie wpływy dyplomatyczne oraz dyskusje handlowe dotyczące nawozów potasowych zapewniły Poczobutowi nieformalną gwarancję bezpiecznego przejazdu.