Raport OECD PISA 2025: globalny spadek umiejętności czytania i matematyki wśród uczniów

Globalny spadek w krajach OECD

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju opublikowała 8 września 2026 r. badanie PISA, oceniające 15-letnich uczniów w 91 krajach i gospodarkach. Wyniki wskazują na najniższy średni poziom osiągnięć od rozpoczęcia cyklicznych ocen w 2001 r. W państwach członkowskich OECD średnie wyniki spadły o 14 punktów w czytaniu ze zrozumieniem, 9 punktów w matematyce i 3 punkty w naukach przyrodniczych w porównaniu z cyklem z 2022 r. Łącznie 20% ocenianych uczniów nie osiąga obecnie podstawowych kompetencji w czytaniu, matematyce i naukach przyrodniczych, co stanowi wzrost z 16% w 2022 r. W ciągu ostatniej dekady opóźnienia w nauce w krajach OECD wzrosły do 1,5 roku w czytaniu ze zrozumieniem i ponad roku w matematyce.

Wyniki krajowe we Francji i Belgii

We Francji wyniki uczniów z matematyki spadły o 16 punktów, a czytanie ze zrozumieniem obniżyło się o 18–20 punktów w porównaniu z 2022 r. Pod względem postępów w programie nauczania 15-latkowie we Francji zgromadzili 10-miesięczne opóźnienie w czytaniu i dziewięciomiesięczne w matematyce względem poziomów z 2022 r. Wyniki z nauk przyrodniczych pozostały relatywnie stabilne, tracąc 4 punkty, co odpowiada dwumiesięcznemu opóźnieniu. Francja zajmuje 27. miejsce na 91 uczestniczących systemów, tracąc jedną pozycję od poprzedniej edycji. W sąsiedniej Belgii czytanie ze zrozumieniem również się pogorszyło, pozostawiając blisko 30% uczniów poniżej wymaganego progu biegłości. Francuscy komentatorzy wskazali również na ograniczenia krajowe, w tym fakt, że ponad 80% francuskich uczniów uczęszcza do szkół publicznych z powodu braku miejsc w szkołach prywatnych finansowanych przez państwo.

Francja pozostaje w średniej krajów OECD, ale ogólne wyniki są coraz niższe. Kraje kontynuują globalny spadek, przed którym OECD ostrzegała już w 2022 roku.

Media cyfrowe i czynniki szkolne

Pochodzenie społeczno-ekonomiczne nadal determinuje różnice w osiągnięciach edukacyjnych, podczas gdy nawyki cyfrowe stały się istotnym czynnikiem w ostatnich trendach wyników. Dane PISA wskazują, że tylko 20–30% uczniów unika korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji. Wyższe wyniki z nauk przyrodniczych korelują z rzadszym używaniem sztucznej inteligencji i zdyscyplinowanym korzystaniem z urządzeń cyfrowych do zadań edukacyjnych. Komentatorzy zauważyli, że ciągły kontakt z sieciami społecznościowymi opartymi na obrazach, takimi jak Instagram i TikTok, osłabia wytrwałość w czytaniu i rozumienie tekstu. Inne czynniki wymieniane w systemach europejskich to zakłócenia w klasie, niedobory nauczycieli, niesprawdzone oprogramowanie edukacyjne oraz utrzymujące się straty w nauce po zamknięciu szkół w czasie pandemii w krajach takich jak Niemcy i Norwegia.

Konsekwencje gospodarcze i debaty polityczne

Minister edukacji Édouard Geffray określił francuskie wyniki jako niepokojące, dodając, że pojawiają się one na siedem miesięcy przed wyborami prezydenckimi. Liderzy biznesu ostrzegli, że spadające standardy edukacyjne obniżają długoterminową produktywność siły roboczej, tworzenie bogactwa narodowego i finansowanie emerytur. Pierre-André de Chalendar wskazał na badania OECD oceniające potencjalne zyski z poprawy edukacji.

OECD przeprowadziła obliczenia pokazujące, że gdyby Francja znajdowała się dziś w średniej 10 najlepszych krajów, nasza produktywność byłaby o 2,7% wyższa.

Aby zaradzić spadkowi, przedstawiciele biznesu zalecili przyznanie dyrektorom szkół większej autonomii zarządczej i podniesienie płac nauczycieli, wskazując na reformy strukturalne, które poprawiły wyniki w Portugalii i Polsce.