Wyniki PISA 2025: spadek umiejętności czytania w krajach OECD i Hiszpanii oraz kontrowersje wokół próby badawczej

Globalny i krajowy spadek wyników

Wyniki Programu Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów (PISA) 2025, opublikowane 8 września 2026 r., wskazują na powszechny spadek kompetencji uczniów w 91 krajach i gospodarkach. W badaniu wzięło udział ponad 760 000 piętnastolatków, w tym uczniowie z 38 państw członkowskich Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). W latach 2015–2025 wyniki w czytaniu spadły średnio o 28 punktów w krajach OECD oraz o 16 punktów w gospodarkach spoza tej organizacji. Wyniki z matematyki obniżyły się średnio o 22 punkty w OECD, a z nauk przyrodniczych o 7 punktów. OECD przyjmuje, że zmiana o 20 punktów odpowiada w przybliżeniu jednemu rokowi nauki. Szacuje się, że 29% uczniów w krajach OECD wykazuje obecnie niskie wyniki we wszystkich trzech badanych obszarach.

Analityk OECD Tue Halgreen wskazał na konkretne wyzwania, z którymi mierzyli się uczniowie szkół średnich podczas testu:

Uczniowie mają trudności z długimi tekstami.

Regionalne różnice i niepokój na uczelniach

W Hiszpanii, gdzie test wypełniło 30 000 uczniów, średni wynik w czytaniu spadł w ciągu trzech lat o 23 punkty, do poziomu 451 punktów, co jest wynikiem niższym od średniej dla Unii Europejskiej (459 punktów). W matematyce Hiszpania uzyskała 457 punktów (średnia UE: 463), a w naukach przyrodniczych 477 punktów (średnia UE: 481). Wyniki różniły się w zależności od regionu. Andaluzja odnotowała 441 punktów w czytaniu, 442 w matematyce i 462 w naukach przyrodniczych, co plasuje ją wśród najniżej ocenianych wspólnot autonomicznych. Francisco Oliva, rektor Uniwersytetu Pablo de Olavide i przewodniczący Stowarzyszenia Uniwersytetów Publicznych Andaluzji (AUPA), zwołał w Grenadzie spotkanie przedstawicieli dziesięciu regionalnych uczelni publicznych, aby ocenić standardy akademickie.

Jeśli wyniki nadal będą spadać, konsekwencje dotkną uczelnie wyższe.

Wykluczenia z próby i weryfikacja danych

Badanie wywołało kontrowersje proceduralne, ponieważ Hiszpania przekroczyła ustalony przez OECD limit wykluczeń uczniów z próby, wynoszący 5%. Krajowy wskaźnik wykluczeń wyniósł 7,89%, co skłoniło zespół ds. weryfikacji danych OECD do przeprowadzenia analizy pod kątem stronniczości. Ostatecznie próbę krajową uznano za ważną. Rozbieżności skoncentrowały się w konkretnych wspólnotach autonomicznych, co doprowadziło do wykluczenia Katalonii z głównych tabel międzynarodowych po tym, jak region ten wykluczył 23,22% uprawnionych uczniów. Murcja odnotowała wskaźnik wykluczeń na poziomie 12,72%, co OECD zaakceptowała do porównań trendów z wyraźnym zastrzeżeniem dotyczącym potencjalnej stronniczości. Baleary odnotowały wskaźnik 7,5% bez nakładania specjalnych warunków.

Programy nauczania, nawyki i pytania testowe

Ministerstwo Edukacji ujawniło szczegóły testów, w tym zadanie dotyczące oceny sieci energetycznej w fikcyjnym mieście Zedland, gdzie uczniowie analizowali wymianę generatorów diesla na rozwiązania oparte na energii słonecznej, wiatrowej i gazowej. Wyniki wywołały dyskusję na temat nawyków czytelniczych i metod pedagogicznych. Dane z hiszpańskiego sektora wydawniczego wskazują, że choć czytelnictwo jako forma spędzania wolnego czasu wzrosło z 60% w 2017 r. do 66% w 2025 r., to czytanie lektur innych niż podręczniki wśród dzieci w wieku od sześciu do dziewięciu lat spadło z 85% do 79%. Nauczyciel Toni García, występując w programie Espejo Público, skrytykował niedawne zmiany w programach nauczania w hiszpańskim szkolnictwie publicznym.

Podejście oparte na kompetencjach jest problematyczne, ponieważ ograniczono zakres treści, przez co uczniowie kończą szkołę bez podstawowej wiedzy.