UE przedstawia nową strategię arktyczną w obliczu rywalizacji z Rosją i Chinami

Nowa strategia dla spornego regionu

Unia Europejska zaprezentowała we wtorek, 20 października 2026 r., nową strategię arktyczną podczas konferencji prasowej prowadzonej przez Kaję Kallas, wysoką przedstawiciel UE do spraw zagranicznych. Jest to pierwsza rewizja od czasu strategii z 2021 roku, a wspólnota wskazuje na wojnę w Ukrainie oraz spór o Grenlandię jako powody zmiany sytuacji bezpieczeństwa. Komisarz ds. rozwoju Jozef Síkela, który nadzorował dokument, opisał go jako otwarte ramy dla każdego kraju, który podziela wartości i cele wspólnoty. Kallas przekazała, że UE współpracuje z Kanadą, Norwegią, Islandią i Stanami Zjednoczonymi, a strategia proponuje również ściślejszą współpracę z Wielką Brytanią, w tym okresowe szczyty. Minister spraw zagranicznych Danii Lars Løkke Rasmussen przywitał dokument na platformie X, stwierdzając, że zapewni on UE skuteczniejszą obecność w regionie.

Rosja, Chiny i walka o wpływy

Kallas stwierdziła, że Rosja zwiększa swoją obecność wojskową na dalekiej północy, ponownie otwierając bazy z czasów radzieckich i testując tam nową broń. Wskazała również na wtargnięcia dronów, zagłuszanie sygnału GPS i sabotaż kabli podmorskich, a także rosnący ruch „cieniowej floty”, który zagraża nawigacji i środowisku. Inwestycje Chin w porty, minerały i infrastrukturę krytyczną również wymagają dokładnej analizy, według Kallas, która opisała Arktykę jako linię frontu globalnej rywalizacji o władzę. Przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen powiedziała, że region ten jest miejscem, w którym zderzają się płyty tektoniczne geopolityki i że nie należy on do innych. Fiński europoseł Mika Aaltola stwierdził, że Europa zbyt mało myślała o Arktyce i postrzega region jako nową arenę rywalizacji między Rosją, Chinami, Stanami Zjednoczonymi a Europą.

Nadzór, kable i lodołamacze

Strategia wzywa do wzmocnienia nadzoru satelitarnego, rozszerzając systemy Copernicus i Galileo w celu wykrywania zagrożeń w Arktyce. Pilotażowy projekt badawczy planowany na 2027 rok połączy obserwację satelitarną z monitoringiem morskim i wymianą danych o ruchach statków, aby identyfikować jednostki z rosyjskiej „cieniowej floty”. W dłuższej perspektywie państwa członkowskie skoordynują centrum bezpieczeństwa morskiego obejmujące zagrożenia od sabotażu kabli po nielegalne połowy. UE zamierza również utworzyć wraz z NATO Arctic Cable Hub w celu ochrony kabli podmorskich na północnym Atlantyku i w Arktyce, choć dokument nie podaje szczegółów finansowania. Lodołamacze są priorytetem, z możliwymi wspólnymi zakupami i współdzielonym wykorzystaniem europejskiej floty, a Kallas nazwała je miarą potęgi w Arktyce. Europejski Fundusz Obronny inwestuje 260 mln euro w technologie, takie jak statki powietrzne zbudowane do ekstremalnych warunków oraz czujniki dalekiego zasięgu.

Klimat, zasoby i energia

Komisja podaje, że Arktyka ociepla się prawie cztery razy szybciej niż średnia światowa, a topniejący lód otwiera szlaki żeglugowe i ułatwia dostęp do surowców. Korea Południowa odbyła również rejs testowy przez Przejście Północno-Wschodnie, trasę, która przez większą część roku pozostaje zablokowana przez lód. Region posiada minerały krytyczne, ropę, gaz i bogate łowiska, a minerały wykorzystywane w bateriach znajdują się w północnej Szwecji i Finlandii. UE podtrzymuje swój sprzeciw wobec nowego wydobycia ropy, gazu i węgla w Arktyce oraz obiecuje wsparcie dla projektów energii odnawialnej. Nowy tekst rezygnuje również z zobowiązania z 2021 roku do promowania krajowego moratorium.

Tło i kalendarium

Rosja wzmacnia swój potencjał wojskowy w Arktyce od czasu inwazji na Ukrainę, według Deutsche Welle. Zachodni sojusznicy są również podzieleni w kwestii Grenlandii, części Danii, która jest strategicznie ważna dla Stanów Zjednoczonych, a prezydent USA Donald Trump próbował ją kupić i groził inwazją wojskową.

Norweskie służby bezpieczeństwa PST śledzą zagraniczne próby gromadzenia informacji na temat infrastruktury krytycznej, zwłaszcza portów. Norweski urzędnik wywiadu Jun Fitje Hofman powiedział NRK, że Rosja i Chiny należą do krajów wykazujących silne zainteresowanie i że takie zbieranie informacji może przygotowywać ewentualny sabotaż. Pół miliona obywateli UE mieszka w regionie na terenie Szwecji, Danii i Finlandii.