Parlament Europejski przyznaje Nagrodę Sacharowa 2026 Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu

Nagroda dla trybunału pod presją USA

W czwartek, 22 października 2026 r., Parlament Europejski ogłosił, że przyznał Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu (MTK) oraz jego urzędnikom Nagrodę im. Sacharowa za wolność myśli za rok 2026. Nagroda ta, przyznawana od 1988 r., jest uważana za najwyższe wyróżnienie Unii Europejskiej w dziedzinie praw człowieka i stanowi uznanie dla pracy trybunału w zakresie ścigania ludobójstwa, zbrodni wojennych oraz zbrodni przeciwko ludzkości. Przewodnicząca Parlamentu Roberta Metsola określiła tę decyzję jako wyraz uznania dla roli trybunału w przestrzeganiu prawa międzynarodowego i sprawiedliwości. Trybunałem kieruje Japonka Tomoko Akane, a nagroda nosi imię rosyjskiego dysydenta Andrieja Sacharowa, który był prześladowany w Związku Radzieckim.

Przyznając Nagrodę Sacharowa Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu i jego urzędnikom, Parlament Europejski docenia ważną pracę trybunału na rzecz przestrzegania prawa międzynarodowego i sprawiedliwości.

Kampania Waszyngtonu przeciwko trybunałowi

Trybunał stał się celem administracji Donalda Trumpa, odkąd w 2024 r. wydał nakazy aresztowania premiera Izraela Benjamina Netanjahu oraz byłego ministra obrony Joawa Galanta. Waszyngton nałożył później sankcje na poszczególnych sędziów i prokuratorów, specjalnego sprawozdawcę ONZ ds. okupowanych terytoriów palestyńskich oraz palestyńskie grupy praw człowieka, które dostarczyły trybunałowi dowody. Na początku października 2026 r. Stany Zjednoczone wystąpiły przeciwko samej instytucji. Administracja obiecała zdemontować trybunał „cegła po cegle”, a środki mające na celu sparaliżowanie jego codziennej działalności mają wejść w życie za sześć miesięcy. Była sędzia MTK Navi Pillay otrzymała na początku października Pokojową Nagrodę Nobla, co na arenie międzynarodowej odebrano również jako wyraz poparcia dla trybunału.

Akane podziękowała parlamentowi i stwierdziła, że trybunał oraz jego członkowie mierzą się z nadzwyczajnymi wyzwaniami. Opisała nagrodę w następujący sposób:

W tym kontekście Nagroda Sacharowa ma szczególne znaczenie, potwierdzając wagę niezależnych instytucji sądowych oraz osób pracujących na rzecz przestrzegania prawa międzynarodowego.

Przebieg głosowania w Strasburgu

Konferencja Przewodniczących, której powierzono wybór laureata, miała trzech finalistów. MTK został nominowany przez socjalistów. Tundu Lissu, tanzański prawnik i obrońca praw człowieka, był popierany przez grupę EPL oraz EKR. Irańskie aktywistki Taraneh i Romina Rahimi zostały nominowane przez grupę Patriotów. Agencja ANSA podała, że w pierwszej turze każda grupa poparła własnego kandydata, po czym decydujący głos należał do socjalistów i Patriotów, a oś EPL-EKR została pokonana. Kiedy Metsola ogłosiła wynik, z progresywnej części sali rozległy się oklaski i owacje na stojąco, podczas gdy EPL i grupy prawicowe pozostały w milczeniu.

Reakcje liderów UE i Hiszpanii

Ursula von der Leyen napisała na platformie X, że trybunał powinien mieć możliwość swobodnego wykonywania swojej misji, bez zewnętrznej presji czy gróźb, i dodała, że Europa stoi murem za Akane, sędziami i urzędnikami. António Costa napisał w mediach społecznościowych, że nagroda wysyła światu potężny sygnał, iż Europa zdecydowanie wspiera prawo międzynarodowe, walkę z bezkarnością i rozliczanie najcięższych zbrodni. W piątek, 23 października, rząd Hiszpanii oświadczył, że nagroda stanowi jednoznaczny sygnał wsparcia dla międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości i wezwał trybunał do pracy bez zewnętrznych ingerencji. „El País” zauważył, że trybunał zrzesza 125 państw i mierzy się z opozycją ze strony Stanów Zjednoczonych, Chin, Rosji oraz Izraela.

Co dalej

Ceremonia wręczenia nagrody odbędzie się w Strasburgu 16 grudnia 2026 r. Środki USA przeciwko trybunałowi mają wejść w życie za sześć miesięcy, a chronologię kluczowych dat przedstawiono poniżej.