Pożary torfowisk w Indonezji wywołują smog w Azji Południowo-Wschodniej, emisje dwutlenku węgla przekraczają poziom z 2015 roku

Regionalne zanieczyszczenie i środki nadzwyczajne

Pożary lasów na wyspach Borneo i Sumatra pokryły znaczne obszary Indonezji gęstym dymem, przenosząc toksyczny smog przez granice państwowe do Malezji, Singapuru i na Filipiny. Borneo jest podzielone między Indonezję, Malezję i Brunei, a dym transgraniczny stworzył poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego w całym regionie. W indonezyjskiej prowincji Kalimantan Zachodni władze ds. zarządzania kryzysowego poinformowały, że w czwartek jakość powietrza spadła do niebezpiecznego poziomu, ograniczając widoczność poniżej jednego kilometra. Po drugiej stronie granicy, w malezyjskim stanie Sarawak, władze ogłosiły stan wyjątkowy w dystrykcie Serian po tym, jak w piątek zanieczyszczenie powietrza przekroczyło niebezpieczne progi. Utrzymujący się smog wymusił zamknięcie szkół zarówno w Indonezji, jak i w Malezji, a szpitale zgłaszają rosnącą liczbę przypadków chorób układu oddechowego. Indonezyjskie władze skierowały tysiące ratowników i wolontariuszy do walki z pożarami, które od początku 2026 roku strawiły blisko 300 000 hektarów ziemi.

Aktywność pożarowa w pobliżu nowej stolicy i ryzyko związane z torfowiskami

Ogień dotarł również na obrzeża Nusantary, nowej indonezyjskiej stolicy, która jest obecnie w budowie w prowincji Kalimantan Wschodni. Spłonęło około 400 hektarów wokół planowanego miasta, w tym główny pożar, który zniszczył 300 hektarów w pobliskim parku leśnym. W odpowiedzi władze krajowe ogłosiły plany przyspieszenia akcji gaśniczych z użyciem śmigłowców oraz próbę zasiewania chmur w celu wywołania sztucznych opadów deszczu. Strażacy napotykają szczególne trudności na obszarach torfowisk, gdzie częściowo rozłożona materia organiczna zapala się pod ziemią i tli przez wiele tygodni. Organizacja pozarządowa Pantau Gambut odnotowała ponad 210 000 punktów zapalnych na indonezyjskich torfowiskach między styczniem a sierpniem. David Gaveau, założyciel organizacji monitorującej lasy Nusantara Atlas, wskazuje na historyczną wycinkę i oczyszczanie terenu jako podstawową przyczynę kryzysu.

Przyczyną jest wylesianie i degradacja lasów na przestrzeni ostatnich 50 lat.

Rosnące emisje i czynniki klimatyczne

Dane z serwisu Copernicus Atmosphere Monitoring Service pokazują, że indonezyjskie pożary wygenerowały ponad 23 mln ton emisji dwutlenku węgla w ciągu siedmiu dni poprzedzających 5 września. Wolumen ten przewyższa 20,7 mln ton odnotowanych podczas porównywalnego szczytowego tygodnia w trakcie silnego zjawiska El Niño w 2015 roku. Prognozy ONZ wskazują, że obecne El Niño może być najsilniejszym od czterech dekad, powodując przedłużającą się suszę, która wysusza roślinność i sprawia, że osuszone torfowiska stają się podatne na zapłon. Choć wypalanie lasów pozostaje nielegalne (z wyjątkiem tradycyjnych rolników indywidualnych), komercyjni operatorzy rolni, w tym producenci oleju palmowego, wciąż są pod lupą w związku z celowym podkładaniem ognia. Emisje dwutlenku węgla rosły systematycznie od końca lipca, co odpowiada wzorcom emisji obserwowanym w 2015 i 2019 roku.

Obserwujemy już naprawdę ekstremalne emisje z pożarów, porównywalne z poprzednimi latami silnego El Niño, a także skalę wpływu dymu, smogu i jakości powietrza.

Zagrożenia dla endemicznej przyrody

Gwałtowne rozprzestrzenianie się pożarów zintensyfikowało zagrożenia dla populacji zagrożonych gatunków zwierząt endemicznych dla Borneo i Sumatry. W dystrykcie Ketapang w prowincji Kalimantan Zachodni organizacja ochrony przyrody YIARI ewakuowała w czwartek samicę orangutana z młodym po monitorowaniu pary w pobliżu plantacji rolnej od lipca. Była to druga ewakuacja matki z młodym w ciągu kilku dni, co zwiększyło łączną liczbę orangutanów ewakuowanych ze stref pożarowych w dystrykcie do dziewięciu w niespełna miesiąc. Kompleksowe badanie przeprowadzone w latach 2021–2023 oszacowało dziką populację orangutanów na około 57 000 osobników na Borneo i 11 000 na Sumatrze. Uratowane naczelne pozostają pod opieką weterynaryjną, podczas gdy zespoły kontynuują monitorowanie terenowe na okolicznych obszarach leśnych.